راه رستگاری
: صفات بد و ناپسند
انسان وقتي به دنيا مي آيد از هر نوع بدي پاك است و با فطرت خدايي در راه دين قدم مي گذارد . خداوند انسان را چنان آفريده است كه در اوّل تولد قلبش مانند صفحه كاغذ سفيد است. هيچ نقش بدي ندارد. قرآن كريم مي فرمايد: «... مگر پدر و مادر او را يهودي يا نصراني مي كند..» كودكان از زماني كه در شكم مادر هستند غذا هاي حلال و حرام در آنها تأثير مي گذارد. بعد از تولد شير مادر اثر مي كند. وقتي كمي بزرگ شد، رفتار پدر و مادر و خانواده و بعد ها جامعه در او اثر مي گذارد. طفلي كه در يك خانواده بد اخلاق تربيت مي شود، فحش و دورغگويي و خشونت را ياد مي گيرد. و اگر در يك خانواده خوب و با دوستان خوب زندگي كند صفت هاي بدي ندارد. اما اگر خود مان را به دقت زير نظر بگيريم ممكن است در ما صفت هاي بدي وجود داشته باشد؛ پس با يد صفت هاي بد را شناسایي كنيم و اگر آنها را داريم از خود دور كينم؛ زیرا ساختار روحی انسان به گونه ایست كه اگر تصميم بگيرد مي تواند تمام صفتهاي بد را از خود دور كند و باغچه دل خود را از بدي ها پاك نماید. براي شناختن صفتهاي بد به قسمت اول مباحث اخلاق توجه كنيم. تمام صفتهاي خوب ضد و نقطه مقابل شان ، صفات بد است. اما در اينجا براي تذكر بيشتر به بعض از صفتهاي ناپسند اشاره مي كنيم:
- بي ديني
اگر انسان در راهي كه خداوند مهربان براي آدم در نظر گرفته است يعني دين، نباشد همه بدي ها از او سر مي زند. انساني كه دین نداشته و با خداوند ارتباط ندارد چه ارزشي دارد؟ خداوندی که زمین و آسمان وهمه موجودات را آفریده است. خداوندی که انسان را از هنگام تولد حفظ کرده و روزی برایش فراهم کرده است. خداوندی که به هر چيزي قدرت دارد و در همه جا هست و تمام كارهاي ما را مي بيند. اگر انسان دستورات او را نا ديده بگيرد مورد غضب خداوند قرار مي گيرد و زندگي مشقت باري براي خود مي سازد. در قرآن كريم آمده است: «هركس از ياد من روگردان شود زندگي (سخت و) تنگی خواهد داشت و روز قیامت او را نا بینا محشور می کنیم»
لذا بی دینی و بی بند و باری بدترین صفت است.
_ دروغ، تهمت و غيبت
از صفت هاي بد و ناپسند دروغ، تهمت و غيبت است. در باره اين گناهان بزرگ در قرآن كريم آيات زيادي آمده است. از جمله در سوره حجرات آيه 12چنین می خوانیم: « اي كساني كه ايمان آورده ايد.... و تجسس نكنيد و غيبت يكديگر ننمایيد. آيا يكي از شما دوست دارد گوشت مردار برادرش را بخورد؟ (حتما) از آن كراهت داريد. از خدا پروا كنيد كه خداوند توبه پذير و مهربان است.»
در باره دروغ در سوره نحل آيه 105 مي فرمايد:« دروغ را فقط كساني مي سازند كه به آيات خدا ايمان ندارند و آنان خود دروغگو هستند.»
پيامبر (ص) فرمود: « خيانت بزرگي است كه به برادرت سخني بگویي كه او، تو را تصديق كند؛ در حالي كه تو به او دروغ گفته باشي» امام حسن عسكري (ع) فرمود: « تمام نا پاكي ها در خانه اي نهاده شده و كليد آن دروغگويي است. » از امام رضا (ع) از پدرانش از رسول خدا (ص) نقل شده است كه فرمود: «هركس به مرد يا زن مؤمني بهتان بزند يا چيزي در باره اش بگويد كه در او وجود ندارد، خداوند او را روي تلي از آتش بپا مي دارد تا از عهده آنچه گفته است؛ برايد.» امام صادق (ع) فرمود: « غيبت بر هر مسلماني حرام است. غيبت، كار هاي نيك را مي خورد همانگونه كه آتش هيزم را مي خورد.»
گاهي انسان غيبت مي كند و بعد پشيمان مي شود. پس بايد توبه كند و براي آن شخصي كه غيبت او را كرده است؛ از خداوند طلب آمرزش و مغفرت كند. و اگر از خودش حلاليت طلب كند بهتر است مشروط به اینکه او ناراحت نشود و مفسده ديگري نداشته باشد. ولي اگر به او بگويد كه مرا ببخشيد غيبت شما را كرده ام و اين گفتار سبب شود كه نفاق پيدا شود؛ يا اينكه اصلا طرف قابل دسترسي نباشد ؛ بايد انسان براي او طلب بخشش از خداوند بكند. پيامبر (ص) فرمود: « كفاره كسي كه غيبت او را نموده اي آن است كه براي او طلب آمرزش كني»
3_ اذيت و آزار مؤمن
از آنجايي كه طبق دستور قرآن كريم مؤمنين با هم برادرند و يار همديگر، بايد با هم مهربان باشند و در سختي ها برادرش را كمك كند و به او احترام بگذارد . اما اگر انسان ديگران را اذيت و آزار كند چگونه خود را پيرو قرآن مي داند؟! خداوند مي فرمايد: «آنان كه مردان و زنان با ايمان را بي تقصير و گناه، بيازارند _ بترسند _ كه دانسته گناه و تهمت بزرگي ر ا مرتكب شده اند.»
پيامبر خدا (ص) فرمود: « هر كه مؤمني را آزار كند مرا آزار كرده است و هر كه مرا آزار كند، خدا را آزار كرده است و هر كه خدا را آزار كند در تورات و انجيل و زبور و فرقان لعنت شده است.» و از پيامبر (ص) نقل شده است كه فرمود: « هركه مؤمني را خوار سازد، خدا او را خوار خواهد ساخت.»
اذيت كردن ديگران گاهي با اعمال است و گاهي با گفتار. گاهي انسان با ذكر عيب ديگران آنها را اذيت مي كند. در حالي كه ممكن است خودش نيز آن عيب را داشته باشد. و كساني كه عيبجويي مي كنند از عيب هاي خود غافل شده آنها را اصلاح نمي كنند. پس انسان بايد اول خود را اصلاح كند بعد ديگران را وادار به اصلاح كند. از امام سجاد (ع) نقل شده است كه رسول خدا (ص) فرمود: « از عيب آدمي همين بس كه چيزي را در مردم بيبيند كه آن را در خود نا ديده بگيرد. و همنشين خود را بي جهت آزار كند.»
ناگفته نماند كه از بدترين اذيت كردنها آزار و اذيت اعضاي خانواده است.
_ بي احترامي به بزرگان، والدين و علماء
در جامعه بعضي افراد را مي بينیم كه به بزرگان احترام نمي گذارند. چنين افرادي نزد همه مردم، انسانهاي پست و نادان به حساب مي آيند؛ زیرا احترام گذاشتن به والدين و علماء و بزرگان نشانه شخصيت و عقل انسان است و نشان دهنده آن است كه چنين فردي از اخلاق اسلامي برخوردار است . کسی که به دیگران احترام می گذارد، خودش نيز مورد احترام ديگران قرار مي گيرد و داراي اجر و پاداش است . پيامبر (ص) فرمود : « هركه پير مرد مسلماني را احترام كند خداوند او را از ترس روز قيامت ايمن مي دارد .» و كسي كه به آنها احترام نگذارد از دائره مسلمان واقعي خارج است. امام صادق (ع) فرمود: «كسي كه به بزرگسالان ما احترام نگذارد و به كودكان ما ترحم نكند، از ما نيست.»
5- بد زباني، فحش و مسخره كردن
زبان انسان يكي از نعمت هاي خداوند است كه مي شود با آن صحبت و سخنان خوب ايراد كرد. مي شود ذكر خدا گفت و قرائت قرآن انجام داد و..... زبان وسيله خوبي براي شناخت انسان است؛ امام علي (ع) فرمود: «زبان، وسيله سنجش انسان است.» و نيز فرمود: « سخن مرد ، وسيله سنجش عقل اوست.».
اما گاهي انسان با همين زبان گناهان زيادي مرتكب مي شود. از صفات نا پسند اين است كه انسان بد زبان يا فحاش باشد و يابا زبان و رفتار خود مردم را مسخره كند. خداوند مي فرمايد: « اي اهل ايمان هرگز نبايد گروهي گروه ديگر را مسخره كنند شايد آن گروهي كه مسخره مي كنيد بهترين مؤمنين باشند. و نيز زنان، زنان ديگر را، زيرا شايد آنان بهترين زنان باشند و هرگز عيبجویي مكنيد. و به نام و لقب هاي زشت، يك ديگر را نخوانيد. كه پس از ايمان نام فسق _ بر مؤمن نهادن_ بسيار زشت است. و هركه از فسق و گناه به در گاه خدا توبه نكند بسيار ظالم و ستمكار است.»
پيامبر اسلام(ص) فرمود: « از دشنام بپرهيزيد زيرا خداوند دشنام و دشنام دادن را دوست ندارد.» و امام علي (ع) فرمودند: « دشنام و دشنام دادن از خوي اسلام نيست.»