راه رستگاری
خمس
پنجمین فرع از فروع دین خمس است. یعنی بر هر فرد مسلمان واجب است که اموال خود را هر سال محاسبه کند. در صورتی که دارایی او از مصارف سالانه بیشتر شود، باید یک پنجم آن را به عنوان خمس پرداخت کند. در هفت چيز خمس واجب مى شود اوّل: منفعت كسب. دوّم: معدن. سوّم: گنج. چهارم: مال حلال مخلوط به حرام. پنجم: جواهرى كه بواسطه غوّاصى يعنى فرو رفتن در دريا بدست مى آيد. ششم: غنيمت جنگ. هفتم: زمينى كه كافر ذمّى از مسلمان بخرد. شرایط وموارد مصرف آن به طور کامل در رساله های عملیه بیان شده است. ما در این جا به بعض مباحث آن می پردازیم :
اهمّیت خمس از دیدگاه قرآن
قرآن کریم می فرماید: وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ « و بدانيد كه هر چيزي را كه به غنيمت ميگيريد خمس آن مال خدا و پيامبر و خويشاوندان ( پيامبر ) و يتيمان و بيچارگان و راه ماندگان است اگر به خدا و به آنچه روز جنگ " جدا كننده " روزي كه آن دو سپاه روبرو گشتند بر بنده مان فرو فرستاديم ايمان آورده باشيد، و خدا بر هر چيزي تواناست.»
قرآن در اينجا حكم را از مسأله غنائم جنگي نيز فراتر برده و به همه در آمدها اشاره كرده است.) در آغاز آيه مي فرمايد: « بدانيد هر گونه غنيمتي نصيب شما مي شود يك پنجم آن، از آن خدا و پيامبر و ذي القربي (امامان اهل بيت) و يتيمان و مسكينان و و اماندگان در راه (از خاندان پيامبر) مي باشد» در اينجا توجه به اين نكته لازم است : با اينكه روي سخن در اين آيه به مؤمنان است، زيرا پيرامون غنائم جهاد اسلامي بحث مي كند و معلوم است مجاهد اسلامي مؤمن است، ولي با اين حال مي گويد : «اگر ايمان به خدا و پيامبر آورده ايد » اشاره به اينكه نه تنها ادعاي ايمان نشانه ايمان نيست بلكه شركت در ميدان جهاد نيز ممكن است نشانه ايمان كامل نباشد و اين عمل به خاطر اهداف ديگري انجام گيرد، مؤمن كامل كسي است كه در برابر همه دستورات مخصوصا دستورات مالي تسليم باشد و تبعيضي در ميان برنامه هاي الهي قائل نگردد0 و در پايان آيه اشاره به قدرت نامحدود الهي كرده مي گويد «و خدا بر همه چيز قادر است».
رواياتى كه در ذيل آيه شريفه به عنوان شرح و تفسير آيه شريفه از معصومان(ع) رسيده است. به عنوان نمونه: عمران بنِ موسى مى گويد: آيه خمس: (واعلموا انّما غنمتم) را در محضر امام كاظم(ع) خواندم، امام فرمود: (ماكان لله فهو لرسوله وماكان لرسوله فهو لنا.... ثم قال: واللّه لقد يسر اللّه على المؤمنين ارزاقهم بخمسة دراهم، جعلوا لربّهم واحداً واكلوا اربعة احلاّء) .
آنچه از اين مال، براى خدا باشد، از پيامبرش نيز هست و آنچه براى پيامبر(ص) باشد، براى ماهم هست. سپس امام فرمود: سوگند به خدا، خداوند روزى مؤمنان را در پنج درهم مقرر داشته است كه يكى را براى پروردگارشان قرار دهند و چهار درهم را خود استفاده كنند.