راه رستگاری
زکات
زكات سومين ركن اسلام است كه شخص را پس از اقرار به يگانگى خدا و به جا آوردن نماز در زمره امت اسلام قرار مىدهد. خداوند مىفرمايد: (فان تابوا واقاموا الصلوة واتوا الزكوة فاخوانكم فى الدين) «پس اگر توبه كردند و نماز بجا آوردند و زكات دادند، برادران دينى شما هستند.»
در كتابهاى فقهى، بسيارى از احكام زكات آمده است؛ از جمله منابع زكات، مقدارى كه بايد پرداخت، موارد مصرف آن و غيره. اقتصاددانان مسلمان به اهميت اقتصادى و اجتماعى زكات در زندگى فقرا اولويت مىدهند. چندان كه پيامبرصلى الله عليه وآله فرموده است هدف اصلى فرمان به زكات، كاهش فقر در جامعه است. زمانى كه پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله معاذبنجبل را به يمن فرستاد به وى فرمود: «به آنها بگو كه خداوند صدقه را بر ثروت ايشان قرار داده است تا از ثروتمندانشان گرفته و به فقرايشان داده شود.» (1) خداوند اين وظيفه را به عهده حاكمان مسلمان قرار داده است، چون توانايى بيشترى براى انجام آن دارند. از اينرو نقش زكات در كاهش فقر را نمىتوان كماهميت دانست.
نقش زكات در رويارويى با فقر
زكات بر اين فلسفه روشن اسلامى مبتنى است كه مالك واقعى ثروت خداست و اين كه مالكيت صرفا به انسانها سپرده شده است تا از آن ثروتى كه به دست آوردهاند استفاده كنند. قرآن مىفرمايد:
وانفقوا مما جعلكم مستخلفين فيه...
«و از آن مال كه به وراثتبه شما رسانده است، انفاق كنيد.»
اسلام براى افزايش ثروت افراد با توجه به رفاه كل جامعه مقررات خاصى تعيين كرده است. تمام مخلوقات آفريدههاى خدايند و او روزى دهنده آنان است و اين است علت آن كه وى به مؤمنان دستور مىدهد تا مراقب نيازمندان و فقرا باشند. از اين ديدگاه كلى زكات براى از بين بردن فقر واجب شده است.
از آن جا كه مهمترين مورد مصرف زكات فقرا هستند، و زكات به دليل ماهيت ثابت و هميشگى خود به حكومت اجازه مىدهد تا نوعى راهبرد دراز مدت را در مقابله با فقر بنا نهد. در مصرف زكات، اولويتبايد به فقراى همان منطقهاى داده شود كه از آنجا زكات جمعآورى شده است. اين حكم احساس مطلوبى از همبستگى بين فقرا و ثروتمندان آن ناحيه ايجاد مىكند. زكات بر خلاف ماليات، بين افرادى كه زكات را مىپردازند و آنهايى كه آن را جمعآورى و توزيع مىكنند اختلاف ايجاد نمىكند و با پايينترين هزينه جمعآورى مىشود.
احكام زكات
زكات بر نُه چيز واجب است: اوّل: گندم.دوّم: جو. سوّم: خرما. چهارم: كشمش. پنجم: طلا. ششم: نقره. هفتم: شتر. هشتم: گاو. نهم: گوسفند. و اگر كسى مالك يكى از اين نُه چيز باشد، با شرايطى كه در رساله های عملیه بیان شده است که بايد مقدارى كه معيّن شده به يكى از مصرفهائى كه دستور داده اند برساند. ولى مستحب است از سرمايه كسب و كار و تجارت نيز همه ساله زكات بدهند.